با اعتراضات و تجمعات اخیر گروههایی از کارگران پتروشیمی در شرایط نه جنگ و نه صلح، چراغ مبارزه در صنعت پتروشیمی عملاً روشن شده است.صنعت پتروشیمی با سابقه درخشان مبارزاتی، آرام آرام در مسیری قدم میگذارد که پیش ازاین، درجایگاه بهترین رهنورد، آن را پیموده است.
روز سه شنبه ۱۲ خرداد کارگران شرکت پایانهها و مخازن پتروشیمی بندرماهشهر در اعتراض به عدم تحقق مطالبات خود برای دومین روز متوالی مقابل اداره کار سازمان منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی دست به تجمع زدند. این کارگران روز ۳۰ اردیبهشت نیز در اعتراض به کسر حقوق و مزایای خود تجمع مشابهی برپا نموده بودند.انگیزه و علت اصلی تجمع کارگران، اعتراض به اخراج تعدادی از همکاران، حذف برخی از مزایای رفاهی،اضافه کاری، بهره وری و بی توجهی کارفرما به سایر مطالبات کارگران بود. شایان ذکر اینکه ۴۸ تن ازکارگران این شرکت بعد از هفتهها اعتراض و پیگیری مستمر برای وصول مطالبات خود و طرح شکایت در مراجع قضایی موفق شده بودند بخشی از مطالبات خود را وصول کنند. اما مدیریت شرکت در واکنش به آن و برای انتقام گیری از کارگران ۸ کارگر را اخراج کرد و برای تشدید فشار برکارگران، دستور کسرماهانه مزایای رفاهی، اضافه کاری، بهرهوری همهی کارگران را صادر کرد که مورد اعتراض شدید کارگران قرارگرفت.کارفرما در شرایطی به این اقدام متوسل شد که بعد از جلسه شورای تأمین شهرستان ماهشهر درخصوص مشکلات کارگران این شرکت،کارفرما موظف به پرداخت طلب کارگران و بازگشت به کار ۸ کارگر اخراجی شده بود.اما کارفرما از اجرای این مصوبه سر باز زد. کارگران معترض در ادامه مبارزه و در تجمع خود خواهان توقف اخراجها، بازگشت به کار همکاران اخراجی و بازگرداندن و پرداخت مزایا و دیگر مطالبات خود شدند.
درپروژههای مرتبط با پتروشیمی چابهار نیز روحیه اعتراضی کارگران بهویژه کارگران اخراجی بالاست.فعالیت پروژه پتروشیمی چابهار که درجریان جنگ متوقف شده بود از ابتدای اردیبهشت از سر گرفته شده است. فعالیت مجدد پتروشیمی چابهار با اخراج شمارزیادی از کارگران عمدتاً بومی همراه شده است. شرکت پیمانکاری “کیمیا صنعت” فعال در این پروژه، دست به اخراج شمارزیادی از کارگران زده بی آنکه حتی طلبهای معوقه کارگران اخراجی را بپردازد. در پروژههای پتروشیمی چابهار به علت یا به بهانه جنگ و خرابیهای ناشی از آن، تا کنون نزدیک به دوهزار کارگر اخراج و ازکار بیکار شدهاند. کارگران پتروشیمی چابهار و کارگران تمام پروژه های مرتبط با آن، نسبت به وضع موجود به شدت معترض و خواهان ادامه کاری، بازگشت به کار فوری و احقاق حقوق خویشاند.
درپتروشیمی پتروناد نیز اعتراضاتی که از اواخر اردیبهشت ماه آغاز شده تا کنون ادامه یافته است. کارگران پتروشیمی پتروناد ماهشهر، در اعتراض به اخراج ۲۰۰ کارگر این شرکت، اعتراضات چند روزهای را سازمان دادند و با تجمع مقابل فرمانداری، دادسرای عمومی و اداره کار، خواستار بازگشت به کار کارگران اخراجی و دیگر مطالبات خود شدند. در اثر پیگیری مبارزات کارگران، فرمانداری بندر امام طی نامهای به اداره کار شهرستان، خواستار بازگشت به کار دست کم ۵۰ کارگر اخراجی شد و اداره کار شهرستان نیز این موضوع را به شرکت پتروناد ابلاغ نمود. بهرغم این، مدیران شرکت مدعی شدند چنین نامه یا دستورالعملی را دریافت نکردهاند و کارگران را سرگردان ساختهاند.کارگران پتروشیمی پتروناد که اعلام کرده بودند تا بازگشت بهکار کارگران اخراجی که عمدتاً کارگران با سابقه هستند، به اعتراضات خود ادامه خواهند داد، روز ۱۲ خرداد نیز باردیگرتجمع اعتراضی برپا کردند و خواستار رسیدگی به مطالبات خود شدند.
اعتراضات کارگری فوق در صنعت پتروشیمی، فقط بخش کوچکی از اعتراضات کارگران شاغل در این صنعت است که خبر آن در رسانههای رسمی انعکاس یافته است. اما آنچه بهطور واقعی در این صنعت میگذرد بهویژه تا آنجا که به تشدید فشار برکارگران از یک سو ودر سوی دیگر به ایستادگی و مقاومت دربرابر آن و روحیه اعتراضی حاکم بر کارگران بر میگردد، حاکی از آن است که کارگران صنعت پتروشیمی آرام آرام شرایط جنگی را پشت سر میگذارند و خود را برای احقاق حقوق و سازماندهی تجمعات و اعتصاب های بزرگ تر آماده میکنند.
کارگران شاغل در صنعت پتروشیمی هم اکنون در شرایط سخت و بسیار حادی بهسر میبرند. صنعت پتروشیمی در جریان جنگ به ویژه جنگ ۴۰ روزه مانند صنعت فولاد آسیبهای جدی دید. بمباران ها و حملات موشکی به زیرساختها، افزون بر اثرات عمیق تخریبی، تعطیلی دهها پتروشیمی را رقم زد. حملات هوایی و تخریب شرکت فجر انرژی(فجر۱) در منطقه ماهشهر و مبین انرژی (فجر۲) در استان بوشهر که نیازهای حیاتی پتروشیمیها را تولید و تأمین میکردند، تعطیلی دست کم ۴۵ پتروشیمی و بیکاری ده ها هزار کارگر را درپی داشت. برخی از این پتروشیمی ها مانند پتروشیمی رازی با ۴ هزار کارگر بعد از مدتی توانستهاند با انجام پارهای تعمیرات و اقدامات فنی لازم، دوباره وارد مدار تولید شوند. گرچه هنوز بهطور دقیق مشخص نیست با چه درصدی از ظرفیت اسمی خود، کار را از سر گرفتهاند.طبق سخنان محمد رضا شیری” تحلیل گر صنعت گاز و پتروشیمی” در گفتگو با دنیای اقتصاد، برخی از پتروشیمیهای منطقه ماهشهر و زیر ساخت های مرتبط هنوز به ظرفیت کامل بازنگشتهاند. به گفته وی انتظار میرود فرایند بازگشت کامل تولید زمانبر باشد. برآورد ها نیز به گفته وی، نشان می دهد بخشی از ظرفیتها طی سه ماه آینده به مدار بازگردند، اما تکمیل فرایند احیای تولید و رفع کامل محدودیت ها ممکن است بین یک تا دوسال نیازداشته باشد!
نیازی به توضیح نیست که از ناحیه تخریب یا تعطیل پتروشیمیها آسیب های جدی به کارگران شاغل در این صنعت وارد شده و زندگی برخی از کارگران و خانوادهها را نیز در معرض تباهی قرار داده است. صرف نظر از آینده شغلی مبهم هزاران کارگر پتروشیمیهای تخریب شده یا آسیب دیدهای که هنوز به مدار تولید باز نگشتهاند، در آن گروه از پتروشیمیهای ترمیم یافته که با تعمیر و اقدامات فنی، گرچه نه در اندازه قبل از جنگ، اما بخشاً و تا حدی توانستهاند به مدار تولید بازگردند، حقوق و معیشت کارگران به شدت مورد تعرض سرمایهداران قرار گرفته است. در اغلب این پتروشیمیها کارفرمایان از تجدید قرارداد کار گروههایی از کارگران به ویژه کارگران قدیمی با سابقه مبارزاتی سر باز زده و وسیعاً به اخراج کارگران دست زدهاند. کارفرمایان با استفاده از شرایط جنگی، درمواردی حتی منتظر پایان مهلت قرارداد کارگر نمانده و قبل از اتمام مهلت قرارداد کارگر، آن را به طور یک جانبه لغو و کارگر را اخراج کردهاند حتی بدون آنکه طلب کارگر از ناحیه حقوق و مزایای عقب افتاده به کارگر پرداخت شود.
یورش سرمایه علیه نیروی کار شاغل در صنعت پتروشیمی، به اخراج کارگران باسابقه وقدیمی این واحد ها خلاصه نمیشود.کسر حقوق ماهانه، عدم پرداخت مزایای رفاهی، حذف اضافه کاری، تأخیر در پرداخت حقوق ماهانه،پرداخت ناقص حقوق برپایه دستمزد سال گذشته و امثال آن، عرصه دیگری از یورش سرمایه داران علیه کارگران، سطح معیشت و حقوق آنان در دوره جنگ و پسا جنگ بوده که هنوزهم ادامه دارد.
گرچه موج اخراج و تهاجم سرمایه کارگران رسمی را نیز بی نصیب نگذاشته است اما کارگران پیمانی، پروژهای و قرارداد موقت در صف مقدم اخراج و بیکارسازی و تعرض سرمایه قرار دارند. پیمانکاران بیهیچ ترس و ملاحظهای، هم از دستمزد و مزایای کارگر میدزدند و هم به راحتی کارگر را اخراج میکنند. بهرغم آن که کار در پتروشیمی و پست های حساس آن مستلزم تخصص و مهارتهای بالاست، اما نیروی کار در صنعت پتروشیمی بعد از جنگ ۴۰ روزه به شدت دچار بیثباتی شده است. از این رو به ویژه در مقطع فعلی ایستادگی و مقابله در برابر موج اخراجها، اعتراض متشکل علیه اخراج و مبارزه برای بازگشت به کار، به یک امر فوری در صنعت پتروشیمی- وسایر صنایع- تبدیل شده است.
در اینجا لازم است به این نکته نیز اشاره شود که بعد از صنعت نفت و گاز، صنعت پتروشیمی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. نه فقط از این جهت که تولیدات آن نقش مهمی در صادرات و درآمدها دولتی و تأمین ارز دارد، بلکه همچنین از این بایت که توقف تولید در این صنعت، اولاً به همان دلیل قطع یکی از منابع مهم درآمد و ارز، بلکه از این جنبه که تأثیرات مستقیم و بیواسطه ای بر صنایع پایین دستی خود دارد نیز بسیار مهم است. تخریب و اختلال ناشی از جنگ در پتروشیمیها،تولید مواد پایهای پلیمری را یا بهکلی متوقف کرد و یا آسیبهای جدی به آن وارد ساخت. این موضوع قبل از همه صنعت پلاستیک را که مستقیماً به تولید مستمر مواد اولیه توسط پتروشیمیها وابسته است مانند پلی اتیلن، پلی پروپلین و مانند آن را تحت تأثیر قرار داد و هزاران واحد تولیدی در این رشته را با مشکلات جدی روبرو ساخت. بنابراین اعتراض و اعتصاب و توقف تولید در این صنعت علاوه بر ضربه زدن بر منابع درآمدی و ارزی دولت، میتواند به صنایع پایین دستی مصرف کننده مواد اولیه ای که در پتروشیمی تولید میشود نیز تعمیم و گسترش یابد.
مهمترین مسأله کارگران شاغل صنایع پتروشیمی در لحظه حاضر، ایستادگی در مقابل موج اخراج، مقابله با آن و دفاع از کارگران اخراجی است. اعتراض متشکل نسبت به اخراجها و برای بازگشت به کار کارگران اخراجی ازوظایف مهمی است که شرایط تحمیلی، آن را در دستور کار مبارزاتی کارگران پتروشیمی قرارداده است. کارگران اخراجی بی هیچ اما و اگری باید به سر کارهای خود بازگردند. جنگ را طبقه کارگر و زحمتکشان به راه نینداختهاند. جنگ را طبقه سرمایهدار حاکم و دولت این طبقه بهراه انداخته اند و اکنون باید پاسخگوی تمام عواقب و پیامدهای آن باشند. تا بازسازی و ترمیم کامل واحدهای تخریب شده و آسیب دیده از جنگ، دولت موظف است با ایجاد شغلی همردیف با موقعیت و شغل پیشین کارگر اخراجی، مزد و مزایای دریافتی در دوره دایر بودن واحد و قبل از بیکارشدن را به کارگر بپردازد. درغیر اینصورت باید بیمه بیکاری به کارگران بیکارشده اعم ازاینکه قبلاً بیمه بوده یا نبودهاند پرداخت شود.مبلغ پرداختی باید به اندازهای باشد که با آن بتوان هزینههای یک خانوار ۴ نفره کارگری را تأمین کرد.
کارگران اخراجی و بیکارشده نیز میتوانند با حضور فعال و مداوم در محل کار، به کارفرمایان و مدیران و دولت حامی آن ها یادآوری کنند که هرچه زودتر باید سازوکار بازگشت به کارشان را فراهم سازند.کارگران بیکار شده و اخراجی با فعالیتهای تا حد ممکن متشکل و جمعی، می توانند حمایت و همبستگی کارگران شاغل را جلب کنند. کارگران شاغل نیز نمیتوانند و نباید نسبت به رفقای کارگر بیکار شده و اخراجی خود بیتفاوت باشند.استمرار مبارزه علیه اخراج و برای بازگشت به کار در شرایط کنونی حائز اهمیت جدی است.با برپایی تجمعات اعتراضی متشکل مقابل اداره کار، دادگستری، فرمانداری، استانداری، دفتر ریاست جمهوری و دیگر نهادهای دولتی مرتبط، همچنین تجمعات اعتراضی روتین تا حد ممکن همبسته چند واحد مقابل شُعَب شرکت های مربوطه نیز میتوان با اخراجها مقابله کرد و ضرورت بازگشت به کار کارگران اخراجی را یادآورشد. نباید گذاشت موضوع اخراجها و بیکارسازیها به امری پذیرفته شده تبدیل و بازگشت به کار فوری و بی قید و شرط کارگران اخراجی و بیکارشده به دست فراموشی سپرده شود.کارگران پتروشیمی و کل طبقه کارگر ایران مادامکه تکلیف نظام مزدی را یکسره نساختهاند، نمیتوانند از مبارزه با عوارض آن برکنار بمانند.
کارگران صنعت پتروشیمی در شرایط حاضر با تجمعات اعتراضی متشکل و گذار به اعتصابات یکپارچه و همبسته در چند واحد است که جایگاه پیشین خود در دهه نود را بدست خواهند آورد. در آن دهه کارگران مبارز پتروشیمی چندین اعتصاب فراواحدی، رشتهای و سراسری را سازمان دادند که نه فقط تمام پتروشیمیهای منطقه ماهشهر و عسلویه بلکه پتروشیمیهای مهم دیگری مانند پتروشیمی اراک، اصفهان و تبریز نیز در آن حضور فعال داشتند.این افق مبارزاتی و بازگشت تاریخی به هیچوجه نه فقط غیر ممکن نیست، بل بس ضروری و دست یافتنیست.
نظرات شما