اعتراضات وسیع و تودهای در آلبانی با خواست محوری برکناری نخستوزیر این کشور وارد دومین هفته خود شد. دهها هزار تن طی روزهای گذشته در تیرانا، پایتخت آلبانی، دست به تظاهراتهای روزانه زدهاند و در اعتراض به آنچه «به فروش گذاشتن آلبانی» نام گرفته، به خیابانها آمدهاند. این اعتراضات به کشورهای مجاور نیز رسیده است. روز شنبه ۶ ژوئن هزاران تن در میلان – ایتالیا نیز به اعتراض برخاستند.
در مرکز این خیزش تودهای در آلبانی، مخالفت با احداث یک شهرک توریستی در جزیره «سازان» قرار دارد، جزیرهای غیرمسکونی و حفاظتشده ۱۴۰۰ هکتاری. این پروژه با سرمایه میلیارد دلاری ایوانکا ترامپ و همسرش «جرد کوشنر» و توافق با نخستوزیر آلبانی به راه افتاده است.
اعتراضات به این پروژه ابتدا با فراخوان گروههای طرفدار محیط زیست آغاز شد، اما بهتدریج گروههای مبارزه با فساد و رشوهخواری نیز به آن پیوستند. اتحادیههای کارگری نیز، هرچند در این کشور ضعیفاند، تا حدودی به این اعتراضات ملحق شدهاند. معترضان خواهان توقف کامل پروژه، برکناری نخستوزیر حاکم «اِدی راما»، و تحقیق و شفافیت درباره روند تصمیمگیری و مفاد قراردادها هستند. از جمله شعارهای تظاهراتکنندگان میتوان به این موارد اشاره کرد: «ایوانکا برو گمشو»، «آلبانی فروشی نیست»، «کشور و محیط زیستی را که با خون خود حفاظت کردیم، با دلار تاخت نمیزنیم» و «برکناری فوری نخستوزیر». در همین حال، مخالفت با این پروژه شکافهایی در میان برخی مقامات و ارگانهای دولتی و نیمهدولتی ایجاد کرده است.
این پروژه لوکس قرار است در یکی از حساسترین نقاط جغرافیایی سواحل ۴۵۰ کیلومتری آلبانی احداث شود، منطقهای بکر، غیرمسکونی و حفاظتشده که در مجاورت مسیرهای رفتوآمد کشتیها در دریای آدریاتیک قرار دارد. این جزیره همچنین پیشینه نظامی دارد و در دوران انور خوجه، بهعنوان پایگاه نظامی مورد استفاده قرار گرفته و هنوز نشانههایی از زیرساختهای قدیمی، از جمله تونلها و فضاهای زیرزمینی، در آن باقی مانده است. این ویژگیها به آن اهمیت ژئوپولیتیک و امنیتی نیز داده است.
از نظر زیستمحیطی، این منطقه یکی از زیستگاههای حساس ساحلی آلبانی و اروپا محسوب میشود و محل زندگی گونههای متنوع پرندگان مهاجر از جمله فلامینگوها و بیش از ۲۰۰ گونه پرنده دیگر است. به همین دلیل، سالهاست تحت عنوان منطقه حفاظتشده قرار دارد. با این حال، بر اساس اطلاعات منتشرشده در رسانههای بینالمللی از جمله رویترز و آسوشیتدپرس، برای تسهیل اجرای این پروژه، قوانین مربوط به حفاظت محیط زیست دستخوش تغییر شدهاند تا موانع حقوقی و اداری در مسیر سرمایهگذاری برداشته شود.
طرح مورد نظر شامل توسعه یک مجموعه ساحلی در منطقه تالاب و همچنین احداث اقامتگاه تفریحی در جزیره غیرمسکونی «سازان» است. این پروژه در مجموع شامل حدود ۱۰ هزار اتاق هتل و اقامتگاه لوکس بوده و در قالب یک پروژه چند میلیارد دلاری تعریف شده است که در مرحله نخست، حدود ۱.۴ میلیارد دلار برای زیرساختها و مجموعههای تفریحی آن اختصاص یافته است. این ابعاد عظیم، آن را به یکی از بزرگترین پروژههای گردشگری در تاریخ آلبانی تبدیل میکند.
اما آغاز پروژه با اعتراضات فوری روبهرو شد. ورود ناگهانی یک نیروی نظامی و مسلح خصوصی و اجیر شده توسط بخش خصوصی به جزیره و آغاز عملیات تسطیح زمین با استفاده از ماشینآلات سنگین و بولدوزرها خشم عمومی را برانگیخت. اقدامی که بدون هرگونه اطلاعرسانی عمومی انجام شد و بهعنوان جرقه اولیه اعتراضات در تیرانا و دیگر شهرها عمل کرد. همزمان، اظهارات ایوانکا ترامپ درباره اینکه در سفر تفریحی با قایق این جزیره توجه او را جلب کرده و از زیبایی آن مسحور شده، موجب خشم بیشتر توده های مردم شد.
مسئله فقدان شفافیت به یکی دیگر از محورهای اصلی اعتراضات تبدیل شد. علاوه بر مردم معترض، برخی سازمانهای نظارتی و نهادهای مسئول حفاظت از محیط زیست اعلام کردهاند که از جزئیات توافقات اولیه و آغاز رسمی پروژه بیاطلاع بودهاند و آن را نشانهای از فساد ساختاری و تصمیمگیری پشتپرده دانسته و خواستار پیگیری قضایی، تحقیق درباره رشوهخواری و انتشار کامل قراردادها شدهاند. بهتدریج، این مطالبه از یک اعتراض زیستمحیطی صرف فراتر رفته و به یک اعتراض سیاسی علیه حکومت تبدیل شده است.
از نظر سیاسی و در روابط پشتپرده، ریشه این پروژه به دیدارهایی بازمیگردد که حدود دو سال پیش میان دختر و داماد دونالد ترامپ و نخستوزیر آلبانی در جریان سفر به سواحل این جزیره انجام شد. در آن دیدار، موضوع سرمایهگذاری در این منطقه حفاظتشده مطرح شده است. منطقهای که علاوه بر ارزش طبیعی، از نظر موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به مسیرهای کشتیرانی دریای آدریاتیک نیز اهمیت استراتژیک دارد. پس از این دیدارها نوعی توافق سیاسی و تضمین اجرایی از سوی دولت برای پیشبرد پروژه به شرکت وابسته به کوشنر ارائه شده است، بدون آنکه روند کامل و شفاف قانونی و نظارتی طی شود.
در اوایل سال جاری، ۴۰ سازمان فعال محیط زیست در آلبانی زنگ خطر را به صدا درآوردند و از وجود توافقات محرمانه پرده برداشتند. در بیانیهای که در ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شد، این سازمانها هشدار دادند که اجرای این پروژه نهتنها موجب نابودی مناطق حفاظتشده طبیعی میشود، بلکه الگوی توسعهای خطرناک را در کشور تثبیت میکند، الگویی که آلبانی را به «دوبی دوم» تبدیل میکند، جایی که پروژههای لوکس بدون توجه به پیامدهای زیستمحیطی قارچگونه گسترش مییابند. در همان گزارشها همچنین اشاره شده که پروژه مشابهی پیشتر از سوی همین تیم سرمایهگذاری در صربستان مطرح شده بود به تصویب پارلمان این کشور نیز رسید، اما پس از آغاز تحقیقات نهادهای مبارزه با فساد درباره جعل اسناد و تخلفات اداری، آن پروژه متوقف گردید. مقصد بعدی سرمایه گذاری ایوانکا ترامپ و همسرش، آلبانی بود.
آلبانی پس از عضویت در ناتو در سال ۲۰۰۹، نهتنها به پایگاهی برای آموزش نظامی نیروهای این ائتلاف نظامی تبدیل شد، بلکه در سالهای اخیر تلاش گستردهای برای جذب سرمایههای خارجی، بهویژه سرمایههای آمریکایی، داشته است. دولت کنونی که ۴ دوره پیاپی در قدرت است، این سیاست را بهعنوان بخشی از استراتژی توسعه اقتصادی دنبال کرده و به بهانه ایجاد اشتغال با زد و بند و رانت خواری زمینه سرمایه گذاریهای مشابه را فراهم کرده است. در عین حال، این کشور رؤیای پیوستن به اتحادیه اروپا را دنبال میکند. این پروسه حداقل در ظاهر امر مشروط به انجام اصلاحات گسترده در حوزه شفافیت، مبارزه با فساد، استقلال قضایی و حفاظت از محیط زیست است.
همین شروط اتحادیه اروپا به یکی از محورهای اصلی اختلافات سیاسی درون حاکمیت آلبانی تبدیل شده است. بخشی از جناحهای سیاسی با استناد به همین معیارها، در برابر سیاستهای جناح دیگر قرار گرفتهاند و خواهان توقف پروژههای پرحاشیه و بررسی دقیق قراردادهای سرمایهگذاری هستند.
برغم اختلافات درونی جناحهای حاکم، این تودههای مردم آلبانی، جنبش های اجتماعی و گروههای مترقی اند که قادرند با حضور گسترده و فعال خود، علیه سیاست های غارتگرانه و رانت خواری و فساد برخیزند و آینده ای عاری از چپاول و غارتگری و تخریب و نابودی محیط زیست رقم بزنند.
نظرات شما