نشست کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی – موسوم به ناتو – امسال در لاهه (هلند) و در میان شدیدترین اقدامات امنیتی و پلیسی برگزار شد. بیش از ۲۷ هزار نیروی پلیس و گردانهای ویژه سرکوب موسوم به پلیس ضد شورش، شهر را از ماهها پیش قُرُق و جادهها و مسیرهای منتهی به محل برگزاری را بلوکه کردند، و با ایجاد کریدوری موسوم به «سپر نارنجی» شهر را تحت کنترل خود درآوردند. مدارس و بسیاری از مغازههای واقع در حوالی مرکز برگزاری اجلاس تعطیل شدند. هفتهها هواپیماهای اف-۳۵ و پهپادها، محل را تحت کنترل قرار دادند و زندگی و فعالیت در شهر را مختل کردند. این عملیات بالغ بر ۱۸۳ میلیون یورو هزینه در بر داشت – به عبارت دیگر، برای هر دقیقه از این اجلاس معادل یک میلیون یورو هزینه صرف شد.
آنچه در دستور کار سیاسی این نشست قرار داشت، عبارت بود از: تنشزدایی در روابط درونی ناتو و بهطور مشخصتر روابط بین کشورهای اروپایی و ایالات متحده، جنگ اوکراین و روسیه، افزایش سهم کشورهای عضو برای تأمین هزینههای نظامی ناتو از ۲ درصد به ۵ درصد تولید ناخالص کشورهای عضو طی ۱۰ سال آینده، درگیریهای نظامی در خاورمیانه، گسترش زیرساختهای نظامی و دیجیتالی ناتو و تأکید بر بند ۵ پیمان ناتو. طبق بند ۵، حمله به یک کشور ناتو، حمله به همه کشورها تلقی میشود و ناتو موظف به مداخله و مشارکت در جنگ میباشد. لازم به تأکید است که هر جا ناتو از دفاع و یا صنایع دفاعی نام میبرد، در واقع همان جنگ، جنگافروزی و میلیتاریسم است که در قالب الفاظ گمراهکننده استفاده میشوند.
اجلاس دو روزه ناتو در روزهای ۲۴ و ۲۵ ژوئن برگزار شد. اولین روز به اجلاس وزرای امور خارجه کشورهای عضو ناتو و صاحبان و دلالان صنایع تسلیحاتی و نظامی اختصاص داشت که در واقع طی آن کشورهای عضو، ضمن آشنایی با تولیدات جدید نظامی و تسلیحاتی، لیست خرید و سفارشهای نظامی خود را تهیه کردند.
دومین روز اجلاس که با شرکت سران کشورهای عضو برگزار شد، به بحث و بررسی دستور کار سیاسی نشست اختصاص داشت. در قطعنامه پایانی این اجلاس و همچنین کنفرانسهای مطبوعاتی دبیرکل ناتو و ترامپ، تصمیمات زیر اعلام شده است: کشورهای عضو – به استثنای اسپانیا – طی ۱۰ سال آینده سهم خود برای تأمین هزینههای نظامی را از ۲ درصد به ۵ درصد افزایش خواهند داد. همچنین مقرر شده است که ۵ / ۳ درصد آن صرف خرید تسلیحات و مابقی صرف ایجاد و گسترش زیرساختهای مورد نیاز صنایع نظامی و جنگی گردد. به جز اسپانیا که بهدلیل بحرانهای اقتصادی و تورم و اعتراضات وسیع تودهای ضد دولتی و همچنین رشد مبارزات ضد میلیتاریستی، با افزایش ۵ درصدی مخالفت کرده است، ایالات متحده نیز سهمی کمتر از ۵ درصد خواهد پرداخت، با این توجیه که طی سالهای گذشته بیش از دیگران هزینه کرده که باید از این طریق جبران گردد. انستیتوی بینالمللی مطالعات صلح استکهلم در تحلیل نشست اخیر ناتو چنین نوشته است: «اگر تمام متحدان ناتو طبق این قرار در سال ۲۰۳۵ نُرم تعیینشده را بپردازند، هزینه نظامی آنها بر هزینه آموزش عمومی پیشی خواهد گرفت. ایضاً نظامیگری تقویت میشود و صلح و دیپلماسی از بین خواهد رفت.»
دستور کار دیگر این اجلاس جنگ روسیه-اوکراین بود که در قطعنامه پایانی و در چند سطر بر ادامه کمکهای نظامی ایالات متحده و تداوم کمکهای مالی اتحادیه اروپا به اوکراین تأکید شد. در مجموع، مسأله جنگ روسیه و اوکراین که بدواً قرار بود در رأس موضوعات قرار داشته باشد، از اهمیت کمتری برخوردار شد و تحتالشعاع جنگ اسرائیل و ایران قرار گرفت. زلنسکی نیز که از آغاز جنگ اوکراین – روسیه همواره میهمان ویژه و افتخاری همه جلسات ناتو بود، اینبار به درخواست ترامپ از شرکت در اجلاس رسمی منع شد و تنها در حاشیه جلسات حضور داشت.
در عوض، جنگ اسرائیل – ایران و آتشبس اعلامشده از سوی ترامپ برجستگی یافت. او که برخلاف وعدههای انتخاباتیاش، نه صلح در غزه را متحقق کرده بود و نه جنگ روسیه-اوکراین را پایان داده بود، اعلام آتشبس بین اسرائیل – ایران را بهعنوان برگ برنده روی میز ناتو گذاشت. گرچه طبق اطلاعات تاکنون منتشرشده، کشورهای اروپایی از اقدام ترامپ و درگیری مستقیم ایالات متحده در جنگ اسرائیل – ایران حمایت کردهاند، اما علیالعموم اروپا از راهحل دیپلماتیک دفاع میکنند.
تنشهای درونی ناتو نیز که عمدتاً شامل تهدیدات سالهای اخیر ترامپ در زمینه خروج ایالات متحده از ناتو بود، با موافقت اعضا برای افزایش هزینههای نظامی، عجالتاً فروکش کرده اما پایان نیافته است. مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی – اتاق فکر جناح محافظهکار حزب جمهوریخواه ایالات متحده – در مقاله مفصلی به ریشه اصلی این تنشها اشاره میکند: تسلیحات و تجهیزات نظامی اروپا بسیار متنوع است و از همینرو توانایی انجام اقدام مشترک نظامی را ندارند مگر آنکه ایالات متحده به یاریشان بشتابد. اما افزایش بودجه نظامی به کشورهای اروپایی این امکان را خواهد داد تا با خرید تجهیزات نظامی آمریکایی، قدرت نظامی اروپا را یکدست کنند.
شرکت سرمایهگذاری «بلکراک» نیز که با سرمایهای بالغ بر ۱۰ تریلیون دلار یکی از بزرگترین مؤسسات سرمایهگذاری در رشتههای استراتژیک است، در گزارش اخیر خود که از قضا پیش از روی کار آمدن مجدد ترامپ منتشر شده، با مسرت از «رشد و شکوفایی و ابتکارات چشمگیر» صنایع نظامی آمریکا و ضرورت بهکارگیری آنها نوشته است.
در واقع، تنشهای ایجادشده توسط ترامپ برای فروش این تسلیحات است. او برگزیده و نماینده انحصارات و مؤسساتی است که در اجلاس ناتو در نقش دلال این صنایع حضور دارد. دلالی که دقایقی از کنفرانس مطبوعاتیاش را به تبلیغ موشکهای جدید آمریکایی اختصاص داد.
تصمیمات اجلاس ناتو و آمادگی کشورهای اروپایی برای دو تا سه برابر کردن هزینههای نظامی، اقدامی بیسابقه و نشانه تشدید میلیتاریسم، نظامیگری و جنگافروزی در جهان بحرانزده سرمایهداری است. بحرانی که در برخی کشورها به به قدرت رسیدن جریانهای نئوفاشیست هم انجامیده است. افزایش نجومی هزینههای ناتو این بازوی نظامی امپریالیسم – که به گفته دبیر کل ناتو در این اجلاس با «جهشی کوانتومی» صورت گرفته است – بیش از پیش موجب افزایش بحرانهای سیاسی و اقتصادی، تورم و سیاستهای ریاضتی خواهد شد که بار آن بر دوش میلیاردها تن از تودههای مردم جهان خواهد بود. حتی بسیاری از اتاق فکرهای وابسته به بورژوازی، تحقق این توافقات را غیرعملی میدانند، چرا که اجرای آنها تنها منوط به کاهش هزینههای رفاهی، بهداشت و درمان است. امری که پیامدهای سیاسی جدی برای این دولتها در بر خواهد داشت.
رشد میلیتاریسم و نظامیگری تنها به جنگ و کشتار و ویرانی و نزول سطح زندگی و معیشت تودههای کارگر و زحمتکش نمیانجامد. پیامدهای سیاسی آن، از جمله قدرتگیری بیشتر جریانهای (نئو)فاشیست و افراطی، رشد فساد، حمله به دستاوردها و آزادیهای اجتماعی و سیاسی است. حمله به رسانهها و مطبوعات و محدودیت آزادیهای سیاسی نظیر برگزاری تجمعات، از جمله پیامدهای دیگر آن است. حمله ترامپ در کنفرانس فضاحتبار خبریاش، حمله به خبرنگارانی بود که اقدامات نظامی و جنگطلبانه و ادعاهای او را به چالش کشیده بودند. محدودیتهای ایجادشده برای برگزاری تجمعات وسیع و در جوار محل اجلاس، جنبه دیگری از این پیامدهاست. با وجود این محدودیتها، نیروهای چپ و مترقی و نیروهای ضد امپریالیست و ضد ناتو، سه روز قبل از برگزاری این اجلاس، مخالفت خود با جنگ و میلیتاریسم را در تظاهراتی در لاهه ابراز داشتند.
نظرات شما